Του Χρήστου Γκουγκουρέλα *
Το 1992, μετά την κατάρρευση του ...
πάλαι ποτέ ανατολικού μπλοκ, στο οποίο κυριαρχούσε η τότε Σοβιετική Ένωση ως αντίπαλο δέος των ΗΠΑ, ο διάσημος αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Francis Fukuyama διείδε το τέλος της ανθρώπινης ιστορίας και έγραψε το διαβόητο best seller ‘‘Τhe end of history and the last man’’.
Σύμφωνα με τον Fukuyama, η φιλελεύθερη δυτικού τύπου δημοκρατία, ως το τελικό και βέλτιστο στάδιο της εξελικτικής πορείας των μορφών διακυβέρνησης ανά τον Κόσμο και εις το διάβα της Ιστορίας, είχε καταληκτικά επικρατήσει και από τότε και στο εξής θα ήταν σε παγκόσμιο επίπεδο η ‘‘εντελέχεια’’ του πεπρωμένου όλων των ανθρώπινων κοινωνιών αλλά και η μοναδική, αποδεκτή και βιώσιμη, πολιτική μορφή της οργάνωσής τους.
Υπό αυτήν την έννοια, η νίκη του δυτικού πολιτισμού σε όλον τον Πλανήτη εθεωρείτο αδιαμφισβήτητη, γεγονός που καθιστούσε αδιαπραγμάτευτη οικουμενικώς και τη μονοκρατορία, άλλως την κυριαρχική υπεροχή των ΗΠΑ, ως της φανερά ηγέτιδας δύναμης του ευρω-αντλαντικού (δυτικού) στερεώματος και της μακράν, γεωπολιτικά και γεωοικονομικά, ισχυρότερης χώρας στον Κόσμο.
Το 2023 στην Ελλάδα, μετά τις διπλές εκλογές του Μαΐου και του Ιουνίου, ο ρους της πολιτικής ιστορίας του τόπου φάνηκε να παίρνει ανεπιστρεπτί μια πολύ συγκεκριμένη κατεύθυνση. Καθώς το παραδοσιακό δίπολο των λεγόμενων ‘‘κομμάτων εξουσίας’’, ήτοι το δίπολο ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, που εναλλάσσονταν από το 1974 και μετέπειτα στη διακυβέρνηση της χώρας είχε ιστορικά μπει στη ‘‘ναφθαλίνη’’, δεδομένου ότι το ΠΑΣΟΚ από τις εκλογές του 2012 και ύστερα δεν ανέκτησε ποτέ την πολιτική υπόσταση και την εκλογική επιρροή του δικού του παρελθόντος (θυμίζω στις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015 έφτασε ακόμη και στο ιστορικό χαμηλό του 4,68%), ήταν τότε (το 2023) η κατάρρευση του νεότερου εκφραστή της Αριστεράς (ή, για κάποιους, της Κεντροαριστεράς μετά την ‘‘πολιτική μεταστροφή’’ του Αλέξη Τσίπρα) που παγίωνε στο εγχώριο πολιτικό προσκήνιο τη θέση ενός (κατά το φαίνεσθαι έστω) πολύ ισχυρού Πρωθυπουργού, του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος, με το 41% που έλαβε η ΝΔ, εθεωρείτο και ως η μόνη ‘‘λύση κυβερνησιμότητας’’ για τον τόπο.
Πράγματι, ο ΣΥΡΙΖΑ από το σχεδόν 36% των εκλογών του Ιανουαρίου και Σεπτεμβρίου του 2015, με μια ‘‘ενδιάμεση στάση’’ στην κατακόρυφα πτωτική του πορεία στο 31,50% στις εκλογές του 2019, τις οποίες και έχασε, τον Μάιο του 2023 ‘‘έπεσε’’ στο 20% και τον Ιούνιο του ίδιου έτους βρέθηκε κάτω και από το 18%.
Με τον πολιτικό χώρο, λοιπόν, από το Κέντρο και προς τα Αριστερά κατακερματισμένο και ανήμπορο να ‘‘μαζέψει τα κομμάτια’’ του και με ξεκάθαρη την αδυναμία του χώρου αυτού να αναδείξει de novo το ‘‘κυρίαρχο’’ κόμμα του που θα διεκδικεί τη διακυβέρνηση με αξιόπιστη πολιτική και πειστικό λόγο, και υπαρχόντων, από την άλλη πλευρά, στοn χώρο της Κεντροδεξιάς μόνο πολιτικών σχηματισμών ήσσονος εκλογικού εκτοπίσματος και σίγουρα δίχως ‘‘δυναμική εξουσίας’’, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, χωρίς να ήταν ποτέ, είναι η αλήθεια, ο χαρισματικός ηγέτης ή ο έντονα λαοφιλής πολιτικός, φαίνεται να πίστεψε, ‘‘καβαλώντας το καλάμι’’, και δη να πίστεψε σαν άλλος… Francis Fukuyama, ότι τότε ήταν που είχε επέλθει το ‘‘τέλος’’ του πολιτικού συστήματος στην Ελλάδα.
Έχοντας ήδη ενσωματώσει στη ΝΔ από πρότερο χρόνο, σταδιακά μεν, πολύ εκτεταμένα και σωρηδόν δε, ‘‘πασοκογενή’’ στελέχη και επιλεγμένα πρόσωπα ‘‘εναλλακτικών χώρων’’, ‘‘μετάλλαξε’’ το κόμμα που εξέφραζε, κατά ιστορική παράδοση, επί 50 σχεδόν χρόνια την κεντροδεξιά παράταξη και τον κοινωνικό φιλελευθερισμό, και τούτο για να ισχυρίζεται ότι μόνο αυτός και δη αποκλειστικά αυτός εκφράζει τους πάντες ή σχεδόν τους πάντες.
Το ‘‘τέλος’’ του πολιτικού συστήματος στην Ελλάδα, συνεπώς, ‘‘ισοδυναμούσε’’ στο δικό του μυαλό, απ’ ό,τι φάνηκε, με τη δική του μονοκρατορία. Στη χώρα θα μπορούσε να υπάρχει ουσιαστικά ένα μόνο κόμμα που θα κυβερνά, το ‘‘μητσοτακικό’’, έστω κι αν τύποις η ονομασία του θα παρέμενε ως ‘‘ΝΔ’’, και αυτός θα ήταν ‘‘εσαεί Πρωθυπουργός’’, όλα δε τα άλλα κόμματα, μικρά και αδύναμα, θα υπήρχαν ως ‘‘πολιτικοί οργανισμοί - απολειφάδια’’ μόνο και μόνο για να μπορεί να λέγεται ‘‘δημοκρατία’’ η ‘‘μονοκρατορία Μητσοτάκη’’ (που κάποιοι σήμερα την ονομάζουν ανοιχτά και ανενδοίαστα ‘‘καθεστώς’’).
Και η Ελλάδα, υπό τούτες τις συνθήκες, πρακτικά θα μετουσιωνόταν από ‘‘φιλελεύθερη δημοκρατία’’ σε απλώς ‘‘εκλογική δημοκρατία’’ (δείτε το άρθρο μου ‘‘Τελικά από liberal democracy η Ελλάδα έγινε electoral democracy;’’ https://olympiobima.gr/telika-apo-liberal-democracy-i.../).
Δεν ήταν όμως μόνο οι παραπάνω πολύ συγκεκριμένες πολιτικές εξελίξεις και η σύμφωνα με αυτές ανάλογη διαμόρφωση του εν γένει πολιτικού τοπίου στην Ελλάδα που ώθησαν τον Μητσοτάκη να νιώθει παντοδύναμος και φανερά πλέον να φέρεται αλαζονικά.
Ήταν και τρεις συν μια περαιτέρω ‘‘παράμετροι’’ που όχι μόνο ‘‘φούσκωναν’’ το ‘‘εγώ’’ του Πρωθυπουργού αλλά συντηρούσαν την αυτο-πεποίθηση υπεροχής του.
Ο Μητσοτάκης εκλάμβανε εαυτόν ως ‘‘μονοκράτορα του συστήματος’’ διότι, πέραν όλων των παραπάνω, κατά πρώτον βρήκε ‘‘φόρμουλα αγαστής σύμπλευσης’’ με την ‘‘οικονομική ολιγαρχία’’ της χώρας και με τα ‘‘μεγάλα συμφέροντα’’, κατά δεύτερον κατάφερε να ‘‘ελέγχει’’ τα μέσα επικοινωνίας και έτσι να αμβλύνει, αν όχι να ‘‘σιγήσει’’, τις αντιπολιτευόμενες φωνές και, κατά τρίτον, πετύχαινε (μέσα από ‘‘διαύλους’’ και με ‘‘τρόπους’’ και με ‘‘εργαλεία’’ για τα οποία σήμερα μιλά όλη η Ελλάδα) να εκφεύγει, ως ένα χρονικό σημείο, ‘‘αβρόχοις ποσί’’ της σπίλωσης του κυβερνητικού του image και της πολιτικής του υπόστασης γενικά που, μετά βεβαιότητας, θα του προκαλούσαν (όπως του προκάλεσαν τελικά) σοβαρές ‘‘θεσμικές εκτροπές’’ και άκρως ‘‘δυσώδη’’ σκάνδαλα.
Η δε extra παράμετρος ηγεμονικής χειραγώγησης της πολιτικής ζωής ήταν ο απόλυτος, ‘‘ερντογανικού τύπου’’ μάλιστα, ‘‘έλεγχος’’ του κόμματός του, ο οποίος έφτασε στο απόγειο του με το ‘‘αδιανόητο’’ μέχρι τότε ‘‘αυταρχικό εσωκομματικό ξεκαθάρισμα’’, τον Νοέμβριο του 2024, με τη ‘‘διαγραφή’’ του Αντώνη Σαμαρά, ήτοι του πρώην Προέδρου της ΝΔ και πρώην Πρωθυπουργού, όχι ενός ‘‘απλού στελέχους’’.
Του Αντώνη Σαμαρά που μαζί με τον Κώστα Καραμανλή ήταν οι μόνοι που άρθρωναν λόγο και ‘‘ύψωναν ανάστημα’’ απέναντι στον ‘‘ηγεμόνα’’ και ο οποίος τότε (το Φθινόπωρο του 2024) είχε ‘‘τολμήσει’’ να ασκήσει κριτική στον ΥΠΕΞ, Γιώργο Γεραπετρίτη, που δεν δίστασε, αν του αποδίδετο, να αποδεχθεί ακόμη και τον χαρακτηρισμό του ‘‘προδότη’’, αρκεί η χώρα να διατηρούσε τα ‘‘ήρεμα νερά’’ με την Τουρκία…..*
Είναι γνωστό, ωστόσο, ότι οι παγκόσμιες εξελίξεις που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια και, πολύ περισσότερο, τις επόμενες δεκαετίες από τη θεωρία του Francis Fukuyama, τον ‘‘διέψευσαν οικτρά’’.
Η δυτικού τύπου δημοκρατία όχι μόνο δεν είναι το αποκλειστικό ‘‘πολίτευμα’’ ανά τον Κόσμο αλλά ούτε καν το κυρίαρχο, δεν υπάρχει ‘‘τελικός νικητής’’ στην ανθρώπινη ιστορία και η ‘‘μονοκρατορία των δυτικών’’ συνιστά σήμερα όχι απλά ‘‘ευσεβή πόθο’’ κάποιων ‘‘αφελών’’ άλλα ‘‘άπιαστη και ριψοκίνδυνη φαντασίωση’’…
Κατά το ίδιο μοτίβο, λοιπόν, παρόμοια ‘‘οικτρή διάψευση’’ γνωρίζουν και οι σχεδιασμοί Μητσοτάκη περί καθολικής και διαρκούς ‘‘παντοκρατορίας’’ του.
Είναι κοινή πεποίθηση πια, τουλάχιστον στο πλειοψηφικό ρεύμα της ελληνικής κοινωνίας, ότι, υπό τον Μητσοτάκη, ζούμε σε μια χώρα ‘‘βαλτωμένη’’ στη στασιμότητα, που ‘‘βαπτίζεται’’ όμως ‘‘σταθερότητα’’, μια χώρα χωρίς ανάπτυξη και προοπτική, υποχωρητική απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα προς χάριν μιας υποκριτικής ‘‘νηνεμίας’’, μια χώρα ‘‘βουλιαγμένη’’ σε ‘‘βούρκο σκανδάλων’’ που λαμβάνουν ιστορικές διαστάσεις και έχουν αμβλύνει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς και την ισχύ του κράτους δικαίου.
Ζούμε, υπό τον Μητσοτάκη που κρύβεται πίσω από την αυτοεπικαλούμενη άγνοιά του (με την οποία νομίζει ότι ‘‘γλιτώνει’’ των ευθυνών του), στην κανονικότητα του ‘‘woke δικαιωματισμού’’, της βεβιασμένης ‘‘απανθρακοποίησης’’, της υπέρ-φορολόγησης των πάντων και της οικονομίας των καρτέλ, όπου πρυτανεύει η ακρίβεια.
Με τη ΝΔ του Μητσοτάκη που ενόψει εκλογών θυμήθηκε να αυτοπροσδιορίζεται ως Κεντροδεξιά χωρίς όμως να έχει καμία πια σχέση, ούτε να μπορεί πλέον να εκφράσει την ίδια τη Δεξιά!
Δεν είναι, επομένως, μόνο η αποτυχία της κυβέρνησης και ο ορυμαγδός κολοσσιαίων σκανδάλων που οδηγούν στην αναδιάταξη του πολιτικού τοπίου στη χώρα. Είναι, αθροιστικά στα παραπάνω, και το τεράστιο κενό εκπροσώπησης που διαπιστώνεται στον λεγόμενο ‘‘πατριωτικό χώρο’’ (και όχι μόνο φυσικά) ελέω του ‘‘μεταλλαγμένου’’ προφίλ της ‘‘μητσοτακικής’’ ΝΔ.
Έτσι, η πιθανή, και πάντως πολυαναμενόμενη, ίδρυση ενός μεγάλου, δυναμικού και με ‘‘χαρακτηριστικά κυβερνησιμότητας’’ νέου φορέα που θα αντιπροσωπεύει γνήσια, αυθεντικά και με ορμή τον Έλληνα πατριώτη, τον φιλελεύθερο δημοκράτη και τον αγωνιζόμενο εργαζόμενο, επαγγελματία και επιχειρηματία, δεν θα είναι, κατά συνέπεια, ένα (απλά και μόνο) ‘‘καπρίτσιο’’ αυτού που θα τον ιδρύσει.
Δεν θα είναι απότοκο της (όποιας) προσωπικής του ματαιοδοξίας. Δεν θα είναι ‘‘προσωπική αντιδικία’’ με την νυν ηγεσία της ΝΔ αλλά ούτε και κάποιος ‘‘γραφικός μεσσιανισμός’’. Πολύ δε περισσότερο, δεν θα είναι και καμία ‘‘προδοσία’’ της ήδη ‘‘προδομένης’’ και ‘‘μεταλλαγμένης’’ από τον ίδιο τον Μητσοτάκη παράταξης.
Είναι, λοιπόν, φανερή και σταθερά διαπιστούμενη η ανάγκη της δημιουργίας ενός νέου φορέα που, ως πολιτικός οργανισμός εξουσίας, θα επιχειρήσει την ανόρθωση της χώρας. Την ανόρθωση μιας Ελλάδας που δεν ντρέπεται ούτε για τον εαυτό της, ούτε για την ιδιοπροσωπεία της, ούτε για την Πίστη της, ούτε για την Ιστορία και την Παιδεία της, ούτε διστάζει να διεκδικήσει ρόλους, ούτε φοβάται να πει ‘‘όχι’’, όπου χρειάζεται, ούτε δέχεται αδιαμαρτύρητα προκλήσεις, ούτε θεωρείται δεδομένη από κανέναν.
Μιας Ελλάδας, πολύτιμου συμμάχου στο δυτικό θεσμικό στερέωμα και στιβαρού εταίρου στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση που δεν θα είναι όμως ‘‘πειθήνιο εξάρτημα’’ κανενός, αλλά θα προασπίζει με θέρμη και σχέδιο τα εθνικά της συμφέροντα και θα αποτρέπει αποφασιστικά την αναθεωρητική ατζέντα οποιουδήποτε την επιβουλεύεται.
Είναι ανάγκη, επιτέλους, ένας νέος φορέας να επιδιώξει τις μεγάλες ‘‘τομές’’ στη χώρα. Τις απαραίτητες ‘‘τομές’’ σε μια Ελλάδα που αναζητεί ευκαιρίες, όχι επιδόματα και ρουσφέτια.
Μια Ελλάδα που θα έχει οικονομία παραγωγική, ανταγωνιστική και εξωστρεφή, απαλλαγμένη προπαντός από τα καρτέλ και τα ολιγοπώλια. Μια Ελλάδα με περισσότερη ανάπτυξη, λιγότερους φόρους και ακόμη λιγότερη ακρίβεια, μια Ελλάδα που θα προτεραιοποιήσει άμεσα την αντιμετώπιση του δημογραφικού, της στεγαστικής κρίσης και της ‘‘γάγγραινας του brain drain’’.
Μια Ελλάδα στην οποία όχι μόνο θα ξαναβρούν το αληθές νόημά τους η Δικαιοσύνη και η κοινωνική ισότητα αλλά θα είναι και οι πραγματικοί ‘‘εγγυητές’’ της δημοκρατίας μας. Μια Ελλάδα αξιοπρεπή και υπερήφανη που θα έχει σύνορα και θα τα περιφρουρεί και δεν θα ‘‘μοιράζει’’ άδειες παραμονής σε όσους έρχονται παράνομα.
Οι εξελίξεις, λοιπόν, πλησιάζουν και δη πλησιάζουν με ‘‘βήμα ταχύ’’ διότι πρώτα και πάνω απ’ όλα τις έχει ανάγκη η χώρα και, κατά τη δική μου αντίληψη, τουλάχιστον δυνητικά θα επιφέρουν σαρωτικές αλλαγές. Η χώρα και το μέλλον της, άλλωστε, είναι αυτά που πρέπει να μας νοιάζουν και ειδικά τώρα.
Και όχι ο νυν, και σύντομα απερχόμενος, Πρωθυπουργός της, ο οποίος, ωσάν να πάσχει από το ‘‘σύνδρομο Dunning-Kruger’’ (στην πολιτική του εκδοχή και ερμηνεία)*, βάλθηκε να μας ‘‘σύρει’’, σώνει και καλά, σε ‘‘εγωπαθή διλήμματα’’ για το πρόσωπό του, που πλέον όμως ‘‘συγκινούν’’ όλο και λιγότερους. Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα πατριωτική αρχή και θα την έχει….
* Ο Χρήστος Γκουγκουρέλας είναι δικηγόρος
LLM IN INTERNATIONAL COMMERCIAL LAW
LLM IN EUROPEAN LAW
Cer. LSE in Business, International
Relations and the political science
** Ήδη από το Φθινόπωρο του 2024, στο άρθρο μου ‘‘Η ιστορική ευθύνη των Κ. Καραμανλή και Α. Σαμαρά επί των εξελίξεων στις ελληνο-τουρκικές σχέσεις’’ (9-10-2024, https://olympiobima.gr/h-istoriki-efthyni-ton-k.../), προσωπικά είχα επισημάνει την ιστορική ευθύνη των Κ. Καραμανλή και Α. Σαμαρά να αποτρέψουν πιθανόν καταστρεπτικές εξελίξεις για τη χώρα στις σχέσεις της με την Τουρκία. Έγραφα τότε χαρακτηριστικά:
‘‘Είναι, λοιπόν, καιρός οι δύο πρώην Πρωθυπουργοί να αναλάβουν την ιστορική ευθύνη που τους αναλογεί, καθώς είναι οι μόνοι που μπορούν να επηρεάσουν τις εξελίξεις, με απώτατο στόχο να καταγραφεί η δημοκρατική γνώμη του ελληνικού λαού σε αυτά που δρομολογούνται στα ελληνοτουρκικά, σε αντίθεση με ό,τι συνέβη πριν λίγα χρόνια (το 2018) με τη ‘‘Συμφωνία των Πρεσπών’’.
Και ας έγραψε αρθρογράφος φιλοκυβερνητικής εφημερίδας, κερνώντας τους ‘‘δημοσιογραφικό ξίδι’’ και θέλοντας να τους ‘‘πικάρει’’ για την απουσία τους από το ‘‘street party’’ των 50 χρόνων της ΝΔ, ότι η Ιστορία δεν γράφεται από τους απόντες, για τους οποίους άλλωστε έχει ήδη ‘‘αποφανθεί’’.
Είναι καιρός να δείξουν σε όλους μας ότι ‘‘η Ιστορία (των ελληνοτουρκικών σχέσεων) δεν τελείωσε….ακόμη’’ αλλά και ούτε κι αυτοί είναι ‘‘τελειωμένοι’’. Είναι ιστορική η ευθύνη τους απέναντι στους εαυτούς τους και στη χώρα φυσικά, για την πολιτική υστεροφημία τους, για την αξιοπρέπεια και τον εθνοκεντρισμό του πολιτικού μας συστήματος, για αυτούς που επί χιλιετίες έδωσαν το αίμα τους για τα ιδανικά και τις αξίες μας, για την ίδια την Ελλάδα και την επιβίωσή της τελικά!’’.
*Το ‘‘σύνδρομο Dunning-Kruger’’ αφορά ανθρώπους που πιστεύουν για τον εαυτό τους ότι έχουν ικανότητες και δυνάμεις πολύ περισσότερες από αυτές που έχουν στην πραγματικότητα.